Kako do osiguranja


Svojstvo osiguranika stiče se danom početka, a prestaje danom prestanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti, odnosno obavljanja ugovorenih poslova i ne može se steći pre navršenih 15 godina života.

Svojstvo osiguranika utvrđuje se na osnovu prijave na osiguranje i odjave sa osiguranja (M obrazac). Prijavom na osiguranje utvrđuje se početak svojstva osiguranika, a odjavom sa osiguranja prestanak svojstva osiguranika.

Lice za koje obveznik podnošenja prijave nije podneo prijavu na osiguranje ili odjavu sa osiguranja može podneti zahtev za utvrđivanje svojstva osiguranika, početka, odnosno prestanka tog svojstva. Postupak za utvrđivanje svojstva osiguranika mogu pokrenuti poslodavac i Fond po službenoj dužnosti.

Po zahtevima za utvrđivanja svojstva osiguranika, Fond donosi pisano rešenje.

Svojstvo osiguranika može se utvrditi najranije od 1. 1. 1965. godine, isključivo na osnovu pisanih dokaza, evidencije i dokumentacije poslodavca.

Svojstvo osiguranika i osnov osiguranja ne mogu se utvrđivati na osnovu izjava svedoka.


Jedinstvena prijava na obavezno socijalno osiguranje

Registracija osiguranika i osiguranih lica radi ostvarivanja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, zdravstvenog osiguranja i osiguranja za slučaj nezaposlenosti (socijalno osiguranje) obavlja se od 1. oktobra 2010. godine na jednom šalteru, preko jedinstvene prijave na socijalno osiguranje, pri čemu poslodavci mogu da biraju da li će obrazac jedinstvene prijave podnositi na šalteru Fonda PIO ili RFZO.  

Jedinstvena prijava na obavezno socijalno osiguranje objedinjuje prijavu na obavezno socijalno osiguranje, promenu podataka o osiguranju i odjavu sa obaveznog socijalnog osiguranja. Podaci koje jedinstvena prijava sadrži odnose se na opšte podatke o osiguraniku i osiguranom licu, podatke o osiguranju i podatke o poslodavcu.

Uz jedinstvenu prijavu podnose se dokazi na osnovu kojih se utvrđuje svojstvo osiguranika, odnosno osiguranih lica, pri čemu vrsta dokaza zavisi od osnova osiguranja.

Podnosiocu jedinstvene prijave izdaje se potvrda o prijemu jedinstvene prijave u skladu sa članom 13 Zakona o Centralnom registru obaveznog socijalnog osiguranja

Jedinstvena prijava se podnosi organizacionoj jedinici Fonda (filijali ili ispostavi) nadležnoj prema sedištu obveznika podnošenja prijave, odnosno njegove organizacione jedinice ili Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje.

Spisak dokaza na osnovu kojih se utvrđuje svojstvo osiguranika, odnosno osiguranog lica, kao i promena i odjava

Uvođenje jedinstvenog šaltera poslodavcima znači veliku uštedu vremena, jednostavnije obavljanje poslova prijavljivanja na socijalno osiguranje i odjavljivanja sa osiguranja, neuporedivo manje papirologije, što će se, u konačnom, odraziti na rasterećenje šaltera Fonda PIO, RFZO i NSZ, s obzirom na to da se očekuje prijem gotovo tri puta manje dokumenata od dosadašnjeg godišnjeg proseka od 6,5 miliona dokumenata praktično iste sadržine.

Shodno Zakonu o Centralnom registru obaveznog socijalnog osiguranja, ustanova koja primi jedinstvenu prijavu ima zakonsku obavezu da istog dana potrebne podatke prosledi ostalim organizacijama za obavezno socijalno osiguranje. Ovaj sistem će funkcionisati do formiranja jedinstvene baze Centralnog registra.  

NAPOMENE: 

  • Ne postoji kolektivna prijava/odjava za više zaposlenih lica, tj. ako se prijavljuje ili odjavljuje više lica istovremeno, popunjava se obrazac M za svakog zaposlenog posebno
  • Dostavljanjem M obrasca poslodavac radnika istovremeno prijavljuje na penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje i osiguranje za slučaj nezaposlenosti
  • Može se koristiti i obrazac odštampan sa našeg sajta (obrazac M i potvrda M-A), uz napomenu da se u tom slučaju popunjava u dva primerka, jer nije indigovan kao obrazac kupljen u knjižari


Plaćanje doprinosa

Plaćanje doprinosa regulisano je Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje ("Sl. glasnik RS" broj 84/04 i 61/05 i 62/06 i 47/13) i sledećim podzakonskim aktima:

  • Pravilnik o načinu i postupku obračunavanja i plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje za novozaposlene starije od 45, odnosno 50 godina ("Sl. glasnik RS" broj 99/04 i 33/05 i 72/06);
  • Pravilnik o uslovima, postupku i načinu povraćaja više plaćenog doprinosa za obavezno socijalno osiguranje i prestanku obaveze plaćanja doprinosa po osnovu ugovorene naknade u tekućoj godini ("Sl. glasnik RS" broj 100/04);
  • Pravilnik o načinu i postupku obračunavanja i plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje za pripravnike i novozaposlena lica mlađa od 30 godina ("Sl. glasnik RS" broj 72/06);
  • Pravilnik o načinu i postupku obračunavanja i plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje za lica sa invaliditetom ("Sl. glasnik RS" broj 72/06);
  • Odluka o utvrđivanju osnovnica na koje se plaća doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje za lica uključena u obavezno osiguranje ("Sl. glasnik RS" broj 98/04 i 69/08).

Za koje kategorije zaposlenih postoji obaveza uplate doprinosa

Osiguranici zaposleni za koje postoji obaveza uplate doprinosa su:

  • lica u radnom odnosu, odnosno zaposlena u preduzeću, drugom pravnom licu, državnom organu, organu jedinica lokalne samouprave ili kod fizičkih lica;
  • civilna lica na službi u vojsci, vojnim jedinicama i vojnim ustanovama;
  • izabrana ili postavljena lica koja za obavljanje funkcije ostvaruju zaradu;
  • lica koja su u skladu sa propisima o radu zaposlena van prostorija poslodavca;
  • zaposleni upućeni na rad u inostranstvo, odnosno zaposleni u preduzeću koje obavlja delatnost ili usluge u inostranstvu, ako nisu obavezno osigurani po propisima te zemlje ili ako međunarodnim ugovorom nije drugačije određeno;
  • domaći državljani koji su na teritoriji Republike zaposleni kod stranih ili međunarodnih organizacija i ustanova, stranih diplomatskih i konzularnih predstavništava ili kod stranih pravnih i fizičkih lica, ako međunarodnim ugovorom nije drugačije određeno;
  • strani državljani i lica bez državljanstva koji su na teritoriji Republike zaposleni kod stranih ili međunarodnih organizacija i ustanova, stranih diplomatskih i konzularnih predstavništava, ako je takvo osiguranje predviđeno međunarodnim ugovorom, kao i kod stranih pravnih i fizičkih lica, ako međunarodnim ugovorom nije drugačije određeno;
  • lica koja u skladu sa zakonom obavljaju privremene i povremene poslove, ako nisu osigurana po drugom osnovu;
  • lica koja u skladu sa zakonom obavljaju privremene i povremene poslove preko omladinskih zadruga, a imaju navršenih 26 godina života, odnosno bez obzira na godine života ako nisu na školovanju;
  • zaposleni za čijim je radom prestala potreba, kao i lica kojima je prestalo zaposlenje zbog stečaja, likvidacije, odnosno u svim drugim slučajevima prestanka rada poslodavca, dok ostvaruju novčanu naknadu prema propisima o radu i zapošljavanju, s tim što za njih doprinos plaća organizacija nadležna za zapošljavanje.

Kada zaposleni ostvaruje prihode po više različitih osnova (pored zarade po osnovu radnog odnosa ostvaruje i prihod po osnovu obavljanja samostalne delatnosti ili obavljanja poslova po osnovu ugovora), doprinos za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje se obračunava i plaća po svim tim osnovima Fondu, do iznosa najviše godišnje osnovnice doprinosa.

Ko plaća doprinos i na koju osnovicu

Za osiguranika zaposlenog doprinos plaćaju zaposleno lice i poslodavac, po istoj stopi i na istu osnovicu.

Obveznik obračunavanja i plaćanja doprinosa i na teret radnika i na teret poslodavca za zaposlena, izabrana imenovana i postavljena lica i lica koja obavljaju privremene i povremene poslove je poslodavac. Poslodavac je dužan da doprinose obračuna i uplati istovremeno sa isplatom zarade, po propisima koji važe u momentu njene isplate. Ako poslodavac ne isplati zaradu do 30. u tekućem mesecu za prethodni mesec, dužan je da najkasnije do tog roka obračuna i uplati doprinose za prethodni mesec na najnižu mesečnu osnovicu doprinosa.

Doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje plaća se na osnovicu koju čini isplaćena zarada zaposlenog sa porezima i doprinosima (bruto zarada), s tim što ta zarada ne može biti niža od najniže, niti viša od najviše mesečne osnovice doprinosa.

Ukoliko je isplaćena zarada niža od najniže mesečne osnovice doprinosa, doprinos se plaća na tu najnižu osnovicu važeću na dan uplate doprinosa. Najnižu mesečnu osnovicu doprinosa čini iznos od 40% prosečne mesečne zarade u Republici isplaćene u prethodnom kvartalu za koji su objavljeni podaci republičkog organa nadležnog za poslove statistike, a primenjuje se od prvog u narednom mesecu po njenom objavljivanju.

Ukoliko je isplaćena zarada viša od najviše mesečne osnovice doprinosa, doprinos se plaća na tu najvišu osnovicu važeću na dan uplate doprinosa. Najvišu mesečnu osnovicu doprinosa čini petostruki iznos prosečne mesečne zarade isplaćene po zaposlenom u Republici prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike, a primenjuje se od prvog u narednom mesecu po objavljivanju podatka o prosečnoj mesečnoj zaradi. Najvišu godišnju osnovicu doprinosa čini petostruki iznos prosečne godišnje zarade u Republici, isplaćene u godini za koju se obračunavaju i plaćaju doprinosi, a objavljuje je ministar nadležan za poslove finansija.

Povraćaj više plaćenog doprinosa

Osiguranik koji je sam obveznik doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje ima pravo na povraćaj više plaćenog iznosa doprinosa, ukoliko je doprinos platio na osnovicu koja prelazi iznos najviše godišnje osnovice doprinosa.

Rešenje o pravu na povraćaj više plaćenog iznosa doprinosa donosi Poreska uprava, na zahtev obveznika doprinosa.

Povraćaj više plaćenog doprinosa vrši se po isteku kalendarske godine za prethodnu godinu, na osnovu podataka unetih u matičnu evidenciju nadležnog Fonda PIO, potvrde isplatioca prihoda o visini osnovnice doprinosa i plaćenim doprinosima po odbitku i podataka nadležne organizacione jedinice Poreske uprave o osnovici i visini obračunatog i plaćenog doprinosa po rešenju.



Prestanak osiguranja

Svojstvo osiguranika prestaje danom prestanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti, odnosno obavljanja ugovorenih poslova.

Prestanak svojstva osiguranika utvrđuje se na osnovu odjave osiguranja (M obrazac).

Prestanak plaćanja doprinosa u toku godine

Obveznik doprinosa po osnovu ugovorene naknade može u toku tekuće godine podneti zahtev za prestanak obaveze plaćanja doprinosa po osnovu buduće ugovorene naknade u toj godini, kada osnovica doprinosa koji su plaćeni po osnovu ugovorene naknade, zajedno sa osnovicama doprinosa koji su plaćeni po drugim osnovima, dostigne iznos procenjene najviše godišnje osnovice doprinosa koji objavljuje ministar nadležan za poslove finansija.

Zahtev za prestanak plaćanja doprinosa u toku godine podnosi se Fondu PIO. Uz zahtev se podnosi potvrda poslodavca, odnosno drugog isplatioca o isplaćenoj zaradi, odnosno oporezivom prihodu i plaćenom doprinosu po odbitku, kao i uverenje nadležne organizacione jedinice Poreske uprave o osnovici i visini plaćenog doprinosa.

Rešenje o prestanku obaveze plaćanja doprinosa po osnovu buduće ugovorene naknade u toku tekuće godine donosi Fond PIO u roku od 15 dana od dana podnošenja dokumentovanog zahteva. To znači da se ono donosi na osnovu podataka iz potvrde poslodavca, odnosno drugog isplatioca, uverenja Poreske uprave i posebne evidencije o plaćenim doprinosima na ugovorene naknade koju vodi Fond PIO.

Rešenje se dostavlja isplatiocu ugovorene naknade, radi prestanka obračuna i plaćanja doprinosa na buduće ugovorene naknade u tekućoj godini.



Samostalna uplata doprinosa (član 15)

Možete se sami uključiti u obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, što vam je omogućeno članom 15 Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju.

Pravo imaju sva lica koja su van osiguranja (nezaposleni, studenti, domaćice, đaci...), pod uslovom da su starija od 15 godina sa prebivalištem u Srbiji.

Bira se jedna od 13 ponuđenih osnovica osiguranja, nezavisno od školske spreme. Najniža osnovica iznosi 35% prosečne republičke zarade u prethodnom tromesečju, a najviša pet takvih proseka. Stopa doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje je 26%. Osnovice se usklađuju svaka tri meseca, prema kretanju zarada. Doprinos se uplaćuje (uplatnicom, na šalterima pošta ili banaka) do 15. u mesecu, za prethodni mesec. Odabrana osnovica se može promeniti u nižu ili višu, ali isključivo u okviru 13 ponuđenih (promena izabrane osnovice moguća je jedino uz podnošenje odgovarajućeg zahteva).

Dokumentacija potrebna za uključivanje u obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje:

  • Popunjen obrazac zahteva (dobija se u filijali ili na sajtu Fonda www.pio.rs)
  • Fotokopija lične karte, uz potpisanu saglasnost podnosioca zahteva
  • Fotokopija radne knjižice (za osiguranike koji je poseduju)
  • Obrazac M prijava na osiguranje, nepopunjen
  • Ako ste bili osiguranik samostalnih delatnosti - uverenje o obavljanju samostalne delatnosti
  • Ako ste bili prijavljeni u Nacionalnoj službi za zapošljavanje - potvrda o periodima evidencije

Ostale informacije:

  • Uplata doprinosa po članu 15 ne podrazumeva zdravstveno osiguranje
  • Svojstvo osiguranika stiče se danom podnošenja zahteva, a najranije 30 dana pre podnošenja zahteva
  • O novim iznosima doprinosa morate se sami informisati u nadležnoj filijali ili na sajtu Fonda
  • Ukoliko nećete više da uplaćujete doprinose po članu 15 morate podneti zahtev za prestanak osiguranja
  • Podnošenje zahteva za sticanje prava na starosnu ili invalidsku penziju smatra se zahtevom za prestanak svojstva osiguranika po članu 15
  • Korisnici prava na naknadu i staž kod Nacionalne službe za zapošljavanje ne mogu se uključiti u obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje po članu 15
  • Lica koja nisu bila obavezno osigurana u nekom ranijem periodu ne mogu po članu 15 izvršiti uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje za taj period
  • Korisnici penzije ne mogu se uključiti u obavezno osiguranje po članu 15
  • Lica koja su se uključila u obavezno osiguranje po članu 15 i  uplatila doprinosa, ne mogu tražiti povraćaj tih sredstava u slučaju da ostvare neka druga prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja
  • Ne može se biti osiguran po dva osnova. Osiguranje po članu 15 automatski prestaje ako se radi po ugovoru o delu ili drugom ugovoru kojim se primaju ugovorene naknade. Ukoliko se to desi, može se podneti zahtev za povraćaj doprinosa koji ste sami uplatili. Za ponovno uključivanje u osiguranje po članu 15 mora se podneti novi zahtev
  • Svakako se isplati uključenje u obavezno osiguranje i samostalno plaćanje doprinosa, ako se time pre dobija penzija, nego čekanje ispunjenja starosnih uslova
  • Sve informacije o pravima i obavezama po osnovu samostalne uplate doprinosa mogu se dobiti u službi pravne pomoći u filijalama Fonda.