Prava profesionalnih vojnih lica

 

OSTVARIVANjE I KORIŠĆENjE PRAVA IZ PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANjA PROFESIONALNIH VOJNIH LICA

OD 1. JANUARA 2015. GODINE

                        

Penzijsko i invalidsko osiguranje profesionalnih vojnih lica prema propisima o Vojsci Srbije regulisano je odredbama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04 - US, 84/04 – dr. zakon, 85/05, 101/05 – dr. zakon,  63/06 – US, 5/09, 107/09 i 101/10 – u daljem tekstu: Zakon), koje se primenjuju od 1. januara 2012. godine, na taj način što su Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (Službeni glasnik RS", broj 101/10) izmenjene i dopunjene odredbe Zakona kojima je utvrđen krug osiguranika zaposlenih i regulisano podnošenje prijava podataka za matičnu evidenciju o osiguranicima, kao i sticanje i ostvarivanje prava na penziju određenih kategorija osiguranika pod posebnim uslovima.

Nove izmene u pogledu ostvarivanja i korišćenja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja nastupile su donošenjem Zakona o izmenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik RS", broj 75/14), koji se primenjuje od 1. januara 2015. godine.

Imajući u vidu navedene izmene i dopune Zakona i odredbe zaključenih međunarodnih ugovora o socijalnom osiguranju, kojima je predviđena njihova primena i na sve izmene i dopune pravnih propisa država ugovornica, međunarodni ugovori o socijalnom osiguranju se primenjuju i prilikom odlučivanja po zahtevima za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja profesionalnih vojnih lica, odnosno članova porodice u slučaju njihove smrti podnetim od 1. januara 2012. godine.

S obzirom na specifičnosti penzijskog i invalidskog osiguranja vojnih osiguranika, nema osnova za primenu odredaba sporazuma kojima je predviđen preračun penzije, odnosno neće se vršiti ponovno određivanje penzije ostvarene od datuma utvrđenog svakim pojedinim sporazumom o socijalnom osiguranju zaključenim sa republikama bivše SFRJ, do dana njegovog stupanja na snagu, uz uračunavanje penzijskog staža navršenog na području druge države ugovornice.

Staž osiguranja profesionalnih vojnih lica navršen od 1. januara 1973. godine na teritoriji država ugovornica priznaje se u skladu sa odredbama sporazuma o socijalnom osiguranju zaključenim sa republikama bivše SFRJ. S obzirom na to da je sporazumima regulisano pitanje priznavanja staža osiguranja profesionalnih vojnih lica navršenog do datuma utvrđenog svakim pojedinim sporazumom, u slučaju da je profesionalno vojno lice nakon tog datuma u određenom periodu bilo u službi na teritoriji Republike Srbije, a da po osnovu tog staža nije ostvarilo pravo na penziju, po zahtevu za ostvarivanje prava na penziju se odlučuje po opštim propisima i primenom sporazuma o socijalnom osiguranju.

1. Profesionalna vojna lica prema propisima o Vojsci Srbije

Član 11. Zakona je dopunjen tačkom 2a, kojom su u kategoriju osiguranika zaposlenih svrstana profesionalna vojna lica prema propisima o Vojsci Srbije.

Profesionalna vojna lica, prema članu 9. Zakona o Vojsci Srbije (Službeni glasnik RS", br. 116/07 i 88/09- u daljem tekstu: Zakon o VS), su:

1) oficir (lice visokog obrazovanja, osposobljeno za obavljanje vojnih dužnosti, koje je u radnom odnosu  na neodređeno vreme, odnosno na određeno vreme);

2) podoficir (lice najmanje srednjeg obrazovanja, osposobljeno za obavljanje vojnih dužnosti, koje je u radnom odnosu na neodređeno vreme, odnosno na određeno vreme);

3)profesionalni vojnik (lice koje ima najmanje osnovno obrazovanje, koje je odslužilo vojni rok pod oružjem ili je na drugi način vojno obučeno i koje je u radnom odnosu na određeno vreme radi obavljanja vojnih dužnosti).

Činovi vojnih lica, utvrđeni članom 22. stav 1. Zakona o VS, su:

1) za profesionalnog vojnika – razvodnik, desetar i mlađi vodnik;

2) za podoficira – vodnik, stariji vodnik, stariji vodnik prve klase, zastavnik i zastavnik prve klase;

3) za oficira – u svim rodovima i službama: potporučnik, poručnik, kapetan, major, potpukovnik, pukovnik, brigadni general, general-major, general-potpukovnik i general.

2. Određene kategorije osiguranika 

 

Uključivanjem profesionalnih vojnih lica u član 42. Zakona je proširen krug osiguranika - zaposlenih koji mogu pod posebnim uslovima ostvariti pravo na penziju, a to su:

1)  policijski službenici – uniformisana ovlašćena službena lica i policijski službenici koji rade na posebno složenim, specifičnim, odnosno operativnim poslovima;

2) zaposleni u Ministarstvu spoljnihposlova;

3) pripadniciBezbednosno-informativne agencije, pripadnici Vojnobezbednosne agencije i Vojnoobaveštajne agencije;

4)  zaposleni u Upravi za izvršenjekrivičnih sankcija

5) ovlašćena službena lica Poreske policije u smislu propisa o poreskoj administraciji;

6)  profesionalna vojna lica prema propisima o Vojsci Srbije i

7)  ostali policijski službenici.

Navedene kategorije osiguranika – zaposlenih mogu pod posebnim uslovima ostvariti pravo na penziju isključivo ako rade na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem.

U skladu sa članom 55. Zakona, zaposlenom u Ministarstvu unutrašnjih poslova, pripadniku Bezbednosno-informativneagencije, pripadniku Vojnobezbednosne agencije i Vojnoobaveštajne agencije, zaposlenom u Ministarstvu spoljnihposlova koji radi na određenim poslovima pod posebnim uslovima, profesionalnom pripadniku Vojske Srbije, zaposlenom u Upravi za izvršenjekrivičnih sankcija,  ovlašćenom službenom licu Poreske policije, u smislu propisa o poreskoj administraciji, svakih 12 meseci efektivno provedenih na tim poslovima računa se najviše kao 16 meseci staža osiguranja,u zavisnosti od težine ovih poslova, pod uslovom da su, u skladu sa članom 54. Zakona, na tim poslovima efektivno proveli ukupno najmanje 10 godina, odnosno ukupno najmanje pet godina, ako je utvrđena invalidnost.

Izuzetno, nadležni ministar, sporazumno sa ministrom nadležnim za poslove penzijskog i invalidskog osiguranja, utvrđuje radna mesta i poslove na kojima se zaposlenom u Ministarstvu unutrašnjih poslova, civilnom licu na službi u Vojsci Srbije i profesionalnom vojnom licu prema propisima o Vojsci Srbije, svakih 12 meseci efektivno provedenih na tim poslovima računa kao 18 meseci staža osiguranja.

Na osnovu člana 55. stav 3. i člana 56. stav 1. Zakona, ministar odbrane i ministar rada i socijalne politike sporazumno su doneli Pravilniko radnim mestima, odnosno poslovima na kojima se profesionalnim vojnim licima, civilnim licima na službi u Vojsci Srbije i pripadnicima Vojnobezbednosne agencije i Vojnoobaveštajne agencije staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem (Službeni glasnik RS", broj 86/11), koji se primenjuje od 1. januara 2012. godine.

3. Sticanje prava na  penziju pod posebnim uslovima

 

1)starosna penzija

a)Osiguranik iz člana 42. tač. 1) do 6) Zakona stiče pravo na starosnu penziju pod sledećim kumulativno propisanim uslovima:

- da mu je prestalo zaposlenje s pravom na penziju pre ispunjenja opštih uslova za sticanje prava na starosnu penziju propisanih članom 19. Zakona;

- da je navršio najmanje 55godina života;

- da je navršio 25godina staža osiguranja, od čega najmanje 15godina efektivno provedenih na radnim mestima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, u organu iz člana 42. Zakona. Propisani uslovi u pogledu navršenog staža osiguranja cene se tako što se uzima u obzir, odnosno sabira staž osiguranja navršen u bilo kojem organu  iz člana 42. Zakona, što je od posebnog značaja za osiguranike koji su menjali poslodavce – organe u kojima su radili i

- da je u momentu ostvarivanja prava,ovlašćeno lice,odnosno zaposleni iz člana 42. Zakona.        

Navedeni uslovi za sticanje prava na starosnu penziju će se primenjivati tek od 2022. godine, s obzirom na to da je članom 43a Zakona propisano njihovo postepeno pooštravanje, počev od 2015. godine, i to:

MUPMIPBIAVBAVOA 2015

b) Istovremeno su za profesionalna vojna lica, policijske službenike – pripadnike specijalnih jedinica policije, Bezbednosno-informativne agencije, Vojnobezbednosne agencije i Vojnoobaveštajne agencije, kao i ostale policijske službenike, propisani novi posebni uslovi pod kojima mogu ostvariti pravo na starosnu penziju.

Naime, članom 43. st 4. i 5. Zakona propisano je da, izuzetno, pojedini osiguranici iz člana 42. Zakona pravo na starosnu penziju stiču i pod sledećim uslovima:

Specijalne jedinice 2015

Vojska Srbije 2015       

          

 

Pri odlučivanju o pravu na penziju svojstvo osiguranika iz člana 42. Zakona se utvrđuje na osnovu rešenja o prestanku radnog odnosa i drugih dokaza o radu na određenim poslovima i periodu tog rada.

2) invalidska penzija

 

Članom 21. Zakona propisano je da invalidnost postoji kad kod osiguranika nastane potpuni gubitak radne sposobnosti, odnosno kad kod profesionalnog vojnog lica nastane potpuni gubitak sposobnosti za profesionalnu vojnu službu zbog promena u zdravstvenom stanju prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću, povredom van rada ili bolešću, koje se ne mogu otkloniti lečenjem ili medicinskom rehabilitacijom.

U skladu sa navedenom odredbom Zakona, izvršene se izmene i dopune Pravilnika o obrazovanju i načinu rada  organa veštačenja Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje (Službeni glasnik RS", br. 59/08, 75/08 – ispravka i 24/11 – u daljem tekstu: Pravilnik), a Obrazac 1 – Predlog za utvrđivanje invalidnosti  je zamenjen novim.

Odgovarajući članovi Pravilnika i tačka 4. Obrasca 1. su dopunjeni na taj način što je pored radne sposobnosti dodata sposobnost za profesionalnu vojnu službu.

Veštačenje sposobnosti za profesionanu vojnu službu vrši organ veštačenja Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje, s tim što je, zbog specifičnosti profesionalne vojne službe, izmenama i dopunama Pravilnika predviđeno sledeće:

- za profesionalna vojna lica, prema članu 14. stav 3. Pravilnika, predlog za utvrđivanje invalidnosti na obrascu 1. daje predsednik Više vojnolekarske komisije. U novom obrascu 1. je pored izabranog lekara alternativno dodat predsednik Više vojnolekarske komisije, koji se, za profesionalna vojna lica, smatra izabranim lekarom u smislu člana 94. stav 2. Zakona;

- organ veštačenja, odnosno organ kontrole, shodno članu 5. stav 2. Pravilnika, prilikom veštačenja invalidnosti kod profesionalnih vojnih lica primenjuje akt ministra nadležnog za poslove odbrane kojim su utvrđeni uzroci invalidnosti;

- za veštačenje medicinskih činjenica čiji je uzrok profesionalna bolest, pored medicinske dokumentacije, za profesionalna vojna lica se, prema članu 20. Pravilnika, prilaže i ekspertiza Instituta za medicinu rada Vojnomedicinske akademije, izrađena u skladu sa aktom o utvrđivanju profesionalnih bolesti;

- u slučaju kada se utvrdi postojanje potpunog gubitka sposobnosti za profesionalnu vojnu službu, ne određuje se kontrolni pregled korisnika prava, jer je, u skladu sa  članom 96. stav 2. Zakona, dopunom člana 35. stav 2. Pravilnika podtačkom 20),  predviđeno da se obavezan kontrolni pregled ne određuje u slučaju kada je bolest utvrđena aktom ministra nadležnog za poslove odbrane kojim su utvrđeni uzroci invalidnosti;

- organ veštačenja u drugostepenom postupku ostvarivanja prava, shodno članu 39. stav 1. Pravilnika, veštači na osnovu medicinske dokumentacije korišćene u prvostepenom postupku ostvarivanja prava, kao i medicinske dokumentacije dostavljene u drugostepenom postupku ostvarivanja prava, a za profesionalna vojna lica po pribavljenom mišljenju Glavne vojnolekarske komisije.

Pravosnažno rešenje kojim je, u smislu člana 93. stav 1. Zakona, utvrđen potpuni gubitak sposobnosti  za profesionalnu vojnu službu, dostavlja se poslodavcu – Ministarstvu odbrane.

Pravo na invalidsku penziju se utvrđuje od prvog narednog dana po prestanku osiguranja, ukoliko je osiguranje prestalo posle datuma utvrđene invalidnosti. Sa istim datumom se određuje isplata invalidske penzije nezavisno od toga kada je pravosnažno rešenje o utvrđenoj invalidnosti dostavljeno poslodavcu imajući u vidu da je članom 110. stav 1. tačka 2) Zakona o VS propisano je da oficiru, odnosno podoficiru prestaje služba u Vojsci Srbije ako se na osnovu konačne ocene i mišljenja nadležnog organa zdravstvene službe utvrdi da je trajno nesposoban za službu u Vojsci Srbije.

3) porodična penzija

Članom 30a Zakona je propisano da bračni drug profesionalnog vojnog lica prema propisima o Vojsci Srbije koje je poginulo za vreme dejstava, pravo na porodičnu penziju stiče bez obzira na propisane godine života, pod uslovom da nije ponovo sklopio brak, odnosno, ako ima decu, da su deca završila školovanje.

Porodična penzija se, shodno članu 71. stav 3. Zakona, određuje u iznosu od 100% penzije koja bi osiguraniku pripadala u času smrti. Određivanje porodične penzije u iznosu od 100% penzije koja bi osiguraniku pripadala u času smrti se vrši i u slučaju kada su, pored bračnog druga, i deca korisnici porodične penzije. Naime, u tom slučaju se određuje jedna porodična penzija, koja iznosi 100% penzije umrlog osiguranika. Sve dok je bračni drug korisnik porodične penzije, ne menja se procenat u kome je ona određena od penzije umrlog osiguranika, odnosno i po prestanku prava na porodičnu penziju deci, bračni drug zadržava pravo na porodičnu penziju određenu u tom iznosu.

Kako je, u slučaju pogibije profesionalnog vojnog lica za vreme dejstava, uslov za ostvarivanje prava na porodičnu penziju da bračni drug nije ponovo sklopio brak, i korišćenje porodične penzije, ostvarene u skladu sa članom 30a Zakona, uslovljeno je činjenicom nesklapanja braka. Pravo na porodičnu penziju bračnog druga, ostvarenu u skladu sa članom 30a Zakona, prestaje ponovnim sklapanjem braka, s tim što mu pripada pravo na porodičnu penziju u visini od 70% (ako je jedini korisnik porodične penzije), ako ispunjava uslove za njeno ostvarivanje po opštim propisima, pri čemu se uslovi cene  i sa danom prestanka prava na porodičnu penziju ostvarenu u skladu sa članom 30a Zakona. U slučaju da u momentu prestanka prava na tu porodičnu penziju udova nema navršene propisane godine života, ali ima navršenih 45 godina života, može podneti zahtev za ostvarivanje prava na porodičnu penziju kad navrši potrebne godine života.

4. Utvrđivanje visine penzije

1) Članom 79. Zakona je predviđen način utvrđivanja starosne, odnosno invalidske penzije za osiguranike koji to pravo ostvaruju pod posebnim uslovima.

Starosna, odnosno invalidska penzija se određuje u skladu sa odredbama člana 61. Zakona, a lični bodovi utvrđuju na način predviđen čl. 62. do 70. Zakona, s tim što se, izuzetno od člana 63. stav 1, člana 64. st. 2. i 3. i člana 65. Zakona, za izračunjavanje godišnjeg ličnog koeficijenta ne uzima period od 01. januara 1970. godine, već period od 01. januara 1996. godine.

Podaci o penzijskom stažu  navršenom do 31. decembra 1995. godine, kao i podaci o promenama tih podataka se, prema članu 238. Zakona, unose u matičnu evidenciju o osiguranicima, na osnovu prijave podataka o penzijskom stažu.

To praktično znači da će se izračunjavanje godišnjeg ličnog koeficijenta vršiti isključivo na osnovu zarada, osnovica osiguranja, kao i ugovorenih naknada ostvarenih od 01. januara 1996. godine, odnosno da se neće uzimati u obzir zarade, naknade zarada odnosno osnovice osiguranja od 01. januara 1970. godine, što predstavlja značajnu novinu u odnosu na rešenja sadržana u ranijim zakonima, kojima je regulisano sticanje i ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja pojedinih kategorija osiguranika pod posebnim uslovima. Penzija je uvek obračunavana i po „opštim" i po „posebnim” propisima, jer je zakonom bilo propisano da se penzija obračunava po posebnim propisima ako je to za osiguranika povoljnije, pri čemu se povoljnost obračuna cenila po službenoj dužžnosti.     

Iznos penzije utvrđen na ovaj načinse uvećavaza 20%i predstavlja ukupan iznos penzije za ovu kategoriju osiguranika.

Iznos penzije obračunat na način propisan članom 79. Zakona ne može biti veći od iznosa utvrđenog u članu 78. Zakona, kojim je propisano da se najviši iznos penzije određuje tako što lični koeficijent ne može iznositi više od 3,8.

Napominje se da osiguranik koji u trenutku ostvarivanja prava na starosnu, odnosno invalidsku penziju nema svojstvo osiguranika iz člana 42. Zakona, a koji je to svojstvo imao u toku radnog veka stiče i ostvaruje pravo na penziju po opštim propisima.

5. Korišćenje prava na penziju

Korisnik starosne penzije, koji je po osnovu zaposlenja na teritoriji Republike, odnosno obavljanja samostalne delatnosti po osnovu koje je bio obavezno osiguran na teritoriji Republike bio u osiguranju najmanje godinu dana, ima pravo po prestanku zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne delatnosti na ponovno određivanje penzije.

Prilikom ponovnog određivanja penzije korisniku prava se, po službenoj dužnosti, utvrđuje povoljniji iznos penzije.

Ovo pravo ima i korisnik starosne penzije ostvarene po vojnim propisima do 31. decembra 2011. godine, čija penzija se ponovno određuje na način propisan članom 257. Zakona. Napominje se da nije od značaja da li je korisnik penzije ostvarene po vojnim propisima imao prekid u osiguranju, odnosno pravo na ponovno određivanje penzije ima i korisnik koji je narednog dana od dana prestanka osiguranja po osnovu vršenja profesionalne vojne službe bio osiguran po osnovu zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne delatnosti.

Korisnik invalidske penzije ostvarene po osnovu potpunog gubitka sposobnosti za profesionalnu vojnu službu, ne može, zbog zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti, biti, shodno članu 96. stav 1. Zakona, pozvan na ponovni pregled radi utvrđivanja promena u stanju invalidnosti, odnosno ne može mu se obustaviti isplata invalidske penzije.

Korisniku porodične penzije ne obustavlja se isplata te penzije u slučaju kada je ostvario ugovorenu naknadu na mesečnom nivou u iznosu nižem od najniže osnovice u osiguranju zaposlenih, važeće u momentu uplate doprinosa.