Rečnik pojmova

Značenje pojedinih pojmova iz oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja


Č | D | F | G | I | K | L | M | N | O | P | S | T | U | V

 



Član uže porodice
– bračni drug i dete rođeno u braku ili van braka, usvojeno dete, pastorče i unuče

Član šire porodice – roditelj (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), brat, sestra i drugo dete bez roditelja, odnosno dete koja ima jednog ili oba roditelja koji su potpuno nesposobni za rad, a koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao



Dobrovoljno penzijsko i invalidsko osiguranje
– osiguranje kojim se, na osnovu ugovora, mogu obezbediti prava za slučaj starosti, invalidnosti, smrti i telesnog oštećenja

Dodatni doprinos – propisani procenti u kojima se obračunavaju i plaćaju doprinosi za staž osiguranja koji se računa sa uvećanim trajanjem

Druga kategorija invalidnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – postojanje preostale radne sposobnosti za obavljanje svog posla ili drugog odgovarajućeg posla najmanje sa polovinom radnog vremena

Drugi odgovarajući posao (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – posao koji je, prema stručnoj spremi i preostaloj radnoj sposobnosti, osiguranik sposoban da obavlja puno radno vreme, s radnim naporom koji ne pogoršava njegovo zdravstveno stanje, odnosno posao za koji se prekvalifikacijom ili dokvalifikacijom može osposobiti



Fond
– pravno lice sa statusom organizacije za obavezno socijalno osiguranje u kome se ostvaruju prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja i obezbeđuju sredstva za to osiguranje
Član porodice – bračni drug, dete (bračno, vanbračno, usvojeno, pastorče koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao), unuče, brat, sestra i drugo dete bez roditelja, dete koje ima jednog ili oba roditelja koji su potpuno nesposobni za rad, a koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao i roditelj (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac kojeg je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao)



Godišnji lični koeficijent
– odnos ukupne zarade osiguranika, odnosno osnovice osiguranja počev od 1. januara 1970. godine za svaku kalendarsku godinu i prosečne godišnje zarade u Republici za istu kalendarsku godinu

Gubitak radne sposobnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – potpuna i trajna nesposobnost osiguranika za obavljanje svog, odnosno drugog odgovarajućeg posla, ako se prekvalifikacijom ili dokvalifikacijom ne može osposobiti za drugi odgovarajući posao sa punim radnim vremenom


Invalid rada
(pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – osiguranik koji prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruje za slučaj invalidnosti

Invalidnost – potpuni gubitak radne sposobnosti zbog promena u zdravstvenom stanju prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću, povredom van rada ili bolešću, koje se ne mogu otkloniti lečenjem ili medicinskom rehabilitacijom

Invalidnost (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – trajno smanjenje ili gubitak sposobnosti za rad na svom poslu zbog promena u zdravstvenom stanju prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću, povredom van rada ili bolešću koje se ne mogu otkloniti lečenjem ili medicinskom rehabilitacijom


Korisnik prava
– lice koje je ostvarilo pravo iz penzijskog i invalidskog osiguranja


Lični bod – deo formule za utvrđivanje visine penzije – proizvod ličnog koeficijenta i penzijskog staža osiguranika

Lični koeficijent – količnik zbira godišnjih ličnih koeficijenata i perioda (godine, meseci i dani) za koji su obračunati, s tim što se svaka godina računa kao 1, svaki mesec 0,0833, a svaki dan kao 0,00278


Matična evidencija
– evidencija podataka o osiguranicima, korisnicima prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja i obveznicima uplate doprinosa

Mesečna osnovica doprinosa – iznos na koji se obračunavaju i plaćaju doprinosi za jedan kalendarski mesec osiguranja


Najviša godišnja osnovica doprinosa
– najviši iznos na koji se obračunavaju i plaćaju doprinosi po svim osnovima za kalendarsku godinu osiguranja

Najviša mesečna osnovica doprinosa – najviši iznos na koji se obračunavaju i plaćaju doprinosi za jedan kalendarski mesec osiguranja

Najviši iznos penzije – iznos penzije ograničen propisanom limitiranom visinom ličnog koeficijenta

Najniža mesečna osnovica doprinosa – najniži iznos na koji se obračunavaju i plaćaju doprinosi za jedan kalendarski mesec osiguranja

Najniži iznos penzije – iznos penzije koji pripada korisniku čija je starosna ili invalidska penzija manja od tog iznosa

Naknada zarade zbog rada sa skraćenim radnim vremenom (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – naknada invalida rada druge kategorije invalidnosti za vreme dok radi prema preostaloj radnoj sposobnosti na radnom mestu, odnosno na poslu koji mu je obezbeđen, određena u visini razlike između zarade koju ostvaruje radeći sa skraćenim vremenom i zarade koju bi ostvario radeći na istom radnom mestu, odnosno poslu sa punim radnim vremenom

Naknada zbog manje zarade na drugom odgovarajućem poslu (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – novčana naknada zarade osiguranika druge i treće kategorije invalidnosti, osiguranika s preostalom radnom sposobnošću, odnosno osiguranika kod koga je utvrđena opasnost od nastanka invalidnosti određena u visini razlike između valorizovanog prosečnog mesečnog iznosa zarade koju je ostvario u poslednjoj godini osiguranja koja prethodi godini u kojoj je nastala invalidnost i prosečnog mesečnog iznosa zarade koju on ostvaruje na drugom odgovarajućem poslu


Obavezan kontrolni pregled
– obavezan pregled korisnika prava po osnovu invalidnosti, koji određuje organ veštačenja, zbog mogućih promena u stanju invalidnosti koje su od uticaja na pravo

Obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje – "osiguranje po sili zakona" kojim se obezbeđuju prava za slučaj starosti, invalidnosti, smrti i telesnog oštećenja

Obveznik doprinosa – osiguranik i poslodavac ili isplatilac prihoda na čiji teret se plaća doprinos

Obveznik obračunavanja, odnosno plaćanja doprinosa – osiguranik i poslodavac, odnosno drugi isplatilac prihoda koji je dužan da obračuna, odnosno plati doprinos u svoje ime i u svoju korist ili u svoje ime, a u korist osiguranika

Obustava isplate – prekid isplate penzije, odnosno novčane naknade korisniku prava u propisanim slučajevima

Određena kategorija osiguranika – osiguranici koji stiču i ostvaruju pravo na penziju pod posebnim uslovima
Opasnost od nastanka invalidnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – uticaj uslova rada, bez obzira na mere zaštite na radu, na zdravstveno stanje i radnu sposobnost osiguranika u tolikoj meri da postoje osnovani izgledi da će kod njega, ako nastavi da radi na tom poslu, u dogledno vreme nastupiti invalidnost

Opšti bod – nominalni iznos koji se dobija kao količnik zbira penzija i zbira ličnih bodova svih korisnika starosne i invalidske penzije koji su pravo na penziju ostvarili u periodu od 1. januara 2001. godine do 30. juna 2002. godine, a koji se usklađuje na način koji je propisan za usklađivanje penzija

Organ veštačenja – stručni organ Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje – lekar veštak koji daje nalaz, mišljenje i ocenu o postojanju medicinskih činjenica i uzroku i datumu njihovog nastanka

Osiguranik – lice koje je obavezno osigurano ili je bilo obavezno osigurano na penzijsko i invalidsko osiguranje, odnosno lice koje se uključilo u ovo osiguranje

Osnovica doprinosa – iznos na koji se obračunavaju i plaćaju doprinosi


Penzijski osnov
– mesečni prosek zarade, odnosno osnovice osiguranja osiguranika u bilo kojih uzastopnih 10 godina osiguranja koje su za njega najpovoljnije, u bilo kojih uzastopnih pet godina osiguranja koje su za njega najpovoljnije, odnosno u kalendarskoj godini koja prethodi godini ostvarivanja prava na penziju

Penzijski staž – vreme provedeno u osiguranju (staž osiguranja) i vreme koje se računa kao poseban staž
Penzijski staž koji se dodaje – obračunska kategorija koja je od uticaja na utvrđivanje visine invalidske penzije – deo penzijskog staža koji osiguraniku nedostaje do navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju, iskazan u pregledu obračuna penzije (koji je sastavni deo rešenja kojim je utvrđeno pravo) kao "dodati staž za invalidnost"

Povreda na radu – povreda osiguranika koja se dogodi u prostornoj, vremenskoj i uzročnoj povezanosti sa obavljanjem posla po osnovu koga je osiguran, prouzrokovana neposrednim i kratkotrajnim mehaničkim, fizičkim ili hemijskim dejstvom, naglim promenama položaja tela, iznenadnim opterećenjem tela ili drugim promenama fiziološkog stanja organizma. Povredom na radu smatra se i povreda prouzrokovana na opisani način koju osiguranik pretrpi pri obavljanju posla na koji nije raspoređen, ali koji obavlja u interesu poslodavca kod koga je zaposlen, kao i povreda koju pretrpi na redovnom putu od stana do mesta rada ili obrnuto, na putu preduzetom radi izvršavanja službenih poslova i na putu preduzetom radi stupanja na rad, kao i u drugim slučajevima utvrđenim zakonom

Poseban staž – vreme koje nije pokriveno plaćenim doprinosima, a koje se računa u poseban staž, i to u jednostrukom ili u dvostrukom trajanju

Potreba za pomoći i negom drugog lica – neophodnost pomoći i nege osiguraniku, odnosno korisniku penzije koji postane nepokretan, ili koji, zbog težine i prirode trajnih bolesti i bolesnog stanja, nije sposoban da se samostalno kreće ni u okviru stana uz upotrebu odgovarajućih pomagala, niti da se samostalno hrani, svlači, oblači, održava osnovnu ličnu higijenu, ili je slepo lice koje je izgubilo osećaj svetlosti sa tačnom projekcijom, ili je lice koje postiže vid sa korekcijom do 0,05

Pravo opcije – pravo izbora između samostalnih i srazmernih penzija, utvrđenih prema pravnim propisima država ugovornica, u skladu sa odredbama međunarodnog ugovora o socijalnom osiguranju

Prva kategorija invalidnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – postojanje gubitka radne sposobnosti

Prebivalište – mesto u kome se lice nastanilo sa namerom da u njemu stalno živi

Preostala radna sposobnost (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – sposobnost osiguranika da, s normalnim radnim naporom, koji ne ugrožava njegovo zdravstveno stanje, radi na drugom odgovarajućem poslu puno radno vreme, odnosno koji se prekvalifikacijom ili dokvalifikacijom za to može osposobiti

Privremena naknada (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) - novčana naknada zarade osiguranika druge i treće kategorije invalidnosti, odnosno osiguranika sa preostalom radnom sposobnošću za vreme od dana nastanka invalidnosti do dana raspoređivanja, odnosno zaposlenja na drugom odgovarajućem poslu i od dana završene prekvalifikacije ili dokvalifikacije do dana raspoređivanja, odnosno zaposlenja na drugom odgovarajućem poslu

Privremeno rešenje – rešenje o utvrđivanju prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja koje je oglašeno privremenim jer su, u trenutku njegovog donošenja, nedostajali određeni podaci od značaja za utvrđivanje prava
Profesionalne bolesti – određene bolesti nastale u toku osiguranja, prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa i uslova rada na radnim mestima, odnosno poslovima koje je osiguranik obavljao


Svoj posao
(pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – posao koji je osiguranik obavljao, odnosno na osnovu koga je bio obavezno osiguran neposredno pre nastanka invalidnosti

Smanjenje radne sposobnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – nemogućnost osiguranika da, s normalnim radnim naporom, koji ne ugrožava njegovo zdravstveno stanje, radi na svom poslu puno radno vreme

Srazmerni deo penzije – iznos penzije utvrđen primenom odredaba međunarodnog ugovora o socijalnom osiguranju, koji je srazmeran odnosu između penzijskog staža navršenog isključivo prema pravnim propisima jedne države ugovornice i ukupnog penzijskog staža koji je uzet u obzir za obračun penzije

Staž osiguranja – vreme provedeno u osiguranju za koje je plaćen doprinos u skladu sa propisima kojima je regulisano ili bilo regulisano plaćanje doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje

Staž osiguranja koji se računa sa efektivnim trajanjem – vreme provedeno u osiguranju za koje je plaćen doprinos, koje se računa u efektivnom trajanju

Staž osiguranja koji se računa sa uvećanim trajanjem – vreme provedeno na naročito teškim, opasnim i za zdravlje štetnim radnim mestima, odnosno poslovima i na radnim mestima, odnosno poslovima na kojima se, posle navršenja određenih godina života, ne može uspešno obavljati profesionalna delatnost, za koje je plaćen dodatni doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje

Stopa doprinosa – propisani procenti u kojima se obračunavaju i plaćaju doprinosi


Telesno oštećenje
– gubitak, bitnije oštećenje ili znatna onesposobljenost pojedinih organa ili delova tela, što otežava normalnu aktivnost organizma i iziskuje veće napore u ostvarivanju životnih potreba, bez obzira na to da li prouzrokuje ili ne prouzrokuje invalidnost

Treća kategorija invalidnosti (pojam korišćen u propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja koji su se primenjivali do 10. aprila 2003. godine) – postojanje preostale radne sposobnosti za obavljanje drugog odgovarajućeg posla sa punim radnim vremenom


Uvećanje staža osiguranja, odnosno penzijskog staža za osiguranika ženu
– obračunska kategorija koja je od uticaja na utvrđivanje visine starosne, odnosno invalidske penzije, određena procentualno, iskazana u pregledu obračuna penzije (koji je sastavni deo rešenja kojim je utvrđeno pravo) kao "dodati staž za žene"

Udova ili udovac – nadživeli bračni drug – bračni drug umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava

Usklađivanje – periodično povećanje, odnosno umanjenje penzija i novčanih naknada iz penzijskog i invalidskog osiguranja, koje se vrši na propisani način



Veštačenje
– utvrđivanje medicinskih činjenica od značaja za ostvarivanje prava primenom propisa iz penzijskog i invalidskog osiguranja i drugih propisa, kao i uzroka i datuma njihovog nastanka